درسنامه آموزشی علوم تجربی کلاس اول

درس 10: در اطراف ما هوا وجود دارد.

بازدید42/4 K

تاریخ بروزرسانی1405/06/14

درس در یک نگاه

در این درس دانش آموزان به کمک مشاهده، جمع آوری اطلاعات نشان می‌دهند: که هوا برای ما، جانوران و گیاهان بسیار مهم است، هوا در همه جا وجود دارد. هم چنین کارهایی که در انجام دادن آن‌ها، هوا به ما کمک می‌کند را فهرست می‌کنند و راه‌هایی برای جلوگیری از آلودگی هوا ارائه می‌دهند.

اهداف/ پیامدها

در پایان این درس انتظار می‌رود دانش‌آموزان بتوانند:
سطح 1- با مثال یا آزمایش نشان دهند که در محیط اطراف ما هوا وجود دارد، چند مورد محدود در استفاده از هوا و نیز جلوگیری از آلوده کردن هوا پیشنهاد می‌کنند.
سطح 2- با مثال‌های متعدد نشان دهند که در محیط اطراف هوا وجود دارد و موارد استفادهای مختلف آن برای موجودات زنده را نام ببرند/ و نیز به بعضی موارد جلوگیری از آلودگی هوا اشاره کنند.
سطح 3- ضمن بیان موارد متعدد استفاده /جلوگیری از آلودگی هوا به روش‌های خلاق نشان دهند که که هوا در انجام کارها می‌تواند به ما کمک کند.

مواد و وسایل لازم

بادکنک، لوله پلاستیکی، حباب شیشه‌ای، سرنگ، شمع، نخ، خمیربازی

همه‌ی ما از هوای اطراف زمین، خانه‌ی بزرگمان، استفاده می‌کنیم.

با یک برگ کاغذ بادبزن بسازید و خود را باد بزنید.

از چه راه‌های دیگری می‌توانیم هوا را حس کنیم؟

هوا در چه کارهایی به ما کمک می‌کند؟

آیا هوا به جانوران هم کمک می‌کند؟

آیا می‌دانید، جاروبرقی چه طور کار می‌کند؟

هوا باید پاکیزه باشد.

چه چیزهای دیگری می‌شناسید که هوا را آلوده می‌کنند؟

هشدار: بعضی بیماری‌ها از راه هوا منتقل می‌شوند.

بازی با هوا

دو عدد بادکنک و 50 سانتی‌متر شیلنگ شفّاف تهیه کنید.
مانند شکل بادکنک خالی را به یک طرف و بادکنک پر از هوا را به طرف دیگر شیلنگ وصل کنید و با کش محکم ببندید. (قبل از بستن بادکنک‌ها به شیلنگ، آنها را چند بار از هوا پر و خالی کنید.)
بادکنک پر را به داخل فشار دهید.
چه اتّفاقی می‌افتد؟ چرا؟

دانستنی‌های معلم

هوا مخلوطی از گازهای مختلف، مقداری ذرات مایع و مقداری ذرات جامد است. حدود 99 درصد گازهای تشکیل دهنده‌ی هوا فقط 2 گاز نیتروژن (ازت) با 78 درصد و اکسیژن با 21 درصد است و یک درصد بقیه گازهایی مانند آرگون، کربن دی اکسید، کربن منواکسید و … تشکیل می‌دهند. ذرات مایع هوا هم معمولاً آب است و در شرایط آلودگی شدید ممکن است اسیدهای مختلف باشد. ذرات جامد هم ممکن است گرد و غبار، ذرات نمک، گرده‌ی گل‌ها و … باشد.

رنگ آبی آسمان به علت جذب نورهای آبی خورشید است. نورهای مرئی خورشید وقتی به هوای اطراف کره‌ی زمین برخورد می‌کنند، نور آبی آن جذب هوا شده و به همین علت هوای کره‌ی زمین (آسمان) را در روز آبی می‌بینیم و شب‌ها که نور خورشید به هوای بالای سر ما نمی‌رسد آن را سیاه می‌بینیم.

نیروی جاذبه‌ی زمین، هوا را به سمت زمین می‌کشاند. اگر وجود نیروی جاذبه نبود، مواد تشکیل دهنده‌ی هوا به فضا می‌گریختند. هوای اطراف زمین جزیی از سیاره‌ی زمین محسوب می‌شود و همراه آن می‌چرخد.

هوا در به وجود آمدن و ادامه‌ی زندگی بر روی کره‌ی زمین نقش اساسی دارد، زیرا:
- تقریباً همه‌ی موجودات زنده برای ادامه‌ی حیات خود نیاز به هوا دارند (برخی از باکتری‌ها به طور مستقیم نیازی به هوا ندارند)
- هوا مانع رسیدن پرتوهای خطرناک و کشنده‌ی خورشید به سطح زمین می‌شود.
- هوا واسطه‌ای برای حفظ حرارت و رطوبت در سطح زمین است. به طور مثال اگر هوا وجود نداشت اختلاف دمای شبانه روز به بیش از 200 درجه‌ی سانتی‌گراد (100- در شب‌ها و 100+ در روزها) می‌رسید.

امروزه از هوا برای آسانی حرکت و کاهش نیروی اصطکاک استفاده می‌کنند.

می‌دانید که به وسیله چشم نمی‌توانیم هوا را ببینیم. ولی می‌توانیم به وسیله‌ی گوش صدای جابه‌جایی آن (باد، و تقریباً تمامی وسایل موسیقی) و پوست آن را حس کنیم.

جانوران در همه‌ی شبانه‌روز تنفس می‌کنند یعنی اکسیژن هوا را می‌گیرند و گاز کربن دی اکسید پس می‌دهند. ولی گیاهان فقط در شب‌ها تنفس می‌کنند و در روزها برعکس تنفس کربن دی اکسید هوا را می‌گیرند و اکسیژن پس می‌دهند.

انسان و گیاهان و جانوران برای زنده ماندن به هوا نیاز دارند، کافی است همه دانش آموزان فقط از اصطلاح هوا استفاده کنند و لازم نیست ذکری از مواد تشکیل دهنده آن ببرند.

نکات آموزشی و فعالیت‌های پیشنهادی

1- یک بادکنک و مقداری لوله‌ی نازک پلاستیکی تهیه کنید. یک سمت لوله را داخل دهانه‌ی بادکنک کنید و دهانه‌ی بادکنک را با نخ به دور لوله محکم کنید. بادکنک را بین دو کتاب هم ضخامت که از هم کمی فاصله دارند قرار دهید.
- یک کتاب را هم روی دو کتاب دیگر قرار دهید.
- حال دهانه‌ی دیگر لوله را یکی از دانش آموزان در دهان قرار دهد و در آن بدمد.
- احتمالاً بیشتر دانش آموزان علت را توضیح خواهند داد. از دانش آموزان بخواهید در چه جاهایی مانند این آزمایش، هوا سبب حرکت یک جسم می‌شود؟ (احتمالاً برخی از دانش آموزان پاسخ خواهند داد)
- اگر تلمبه و لاستیک تویی اتومبیل دارید می‌توانید این فعالیت را با آن انجام دهید در صورت داشتن تشک بادی، بالش بادی، صندلی بادی می‌توانید از آن استفاده کنید. بیشتر دانش آموزان به باد کردن لاستیک اتومبیل و دوچرخه اشاره خواهند کرد تعداد اندکی از دانش آموزان ممکن است به جک‌های بادی اشاره کنند.

2- دو حباب شیشه‌ای یکی بزرگ و یکی کوچک به کلاس ببرید، 2 شمع یک اندازه را روشن کنید و در زیر هر یک از حباب‌ها قرار دهید.
دانش آموزان خواهند گفت که کدام شمع زودتر خاموش خواهد شد، و علت آن را توضیح خواهند داد.
وقتی در زمستان درهای اتاق ها را کاملاً می‌بندیم، چرا شعله‌های اجاق گاز خاموش نمی‌شود؟
در چه حالتی ممکن است روشن بودن شعله‌های اجاق گاز در زمستان برای ما خطرناک باشد؟
توجه داشته باشید، سطح زیر تماس حباب را از موادی انتخاب کنید که لبه‌ی حباب داخل آن فرو رود تا هوا وارد حباب نشود (روزنامه‌ی خیس می‌تواند به شما کمک کند)
از خمیر مجسمه سازی می‌توانید استفاده کنید.
لازم نیست دانش آموزان به اکسیژن اشاره کنند.
از این فعالیت می‌توانید دانش آموزان را به خطرات روشن بودن بخاری‌ها در فضاهای بسته آشنا سازید.

3- بازی با هوا
برخی معلمان پیشنهاد دادند برای بهتر شدن این فعالیت داخل لوله آب رنگی ریخته شود ولی این کار درست نیست و حتماً باید دانش آموزان بفهمند که این هوا است که سرنگ را از طرف دیگر به سمت بیرون می‌راند. توجه داشته باشید قبل از این که لوله‌ها را به سرنگ‌ها وصل کنید، دسته‌ی یکی از سرنگ‌ها را کاملاً به داخل فشار داده باشید و دسته‌ی سرنگ دیگری را بیرون بکشید تا آزمایش به خوبی انجام گیرد.
آیا می‌دانید جاروبرقی چگونه کار می‌کند؟ می‌توانید از کاری که خود دانش آموزان به هنگام نوشیدن با نی انجام می‌دهند، کمک بگیرید. هیچ توضیح دیگری لازم نیست.

روش و ابزار ارزشیابی

تدارک فرصتی که دانش آموزان بتوانند تأثیر هوا را نشان دهند. مطالعه محیط واقعی و شناسایی مواردی که موجب آلودگی هوا می‌شود.

جدول ارزشیابی ملاک‌ها و سطوح عملکرد

ملاک‌ها	سطح 1	سطح 2	سطح 3
اطراف ما هوا وجود دارد	نشان دهند پوست بدن ما می‌تواند هوا را حس کند.	نشان دهند هوا می‌تواند مانع از افتادن یک جسم شود.	نشان دهند هوا می‌تواند یک جسم را جابه‌جا کند.
موارد استفاده از هوا	فهرستی از موارد استفاده‌ی خود از هوا ارایه کنند.	فهرستی از موارد استفاده‌ی جانداران از هوا تهیه کنند.	فهرستی از موارد استفاده‌ی هوا در صنعت و خدمات تهیه کنند.
جلوگیری از آلودگی هوا	راه‌هایی برای جلوگیری از آلودگی هوای خانه خود پیشنهاد کنند.	راه‌هایی برای جلوگیری از آلودگی هوای شهر/روستای خود پیشنهاد کنند.	راه‌هایی برای جلوگیری از آلودگی هوای کره‌ی زمین پیشنهاد کنند.